O języku

Akcentowanie

1. W większości czasowników w języku polskim akcentujemy.

2. Na trzeciej sylabie od końca akcent pada w formie:

a) 1 i 2 os. lm. czasu przeszłego.

b) 1, 2 i 3 os. lp. oraz 3 os. lm. zawierających cząstkę bym, byś lub by.

3. Na czwartą sylabę od końca pada akcent w formie 1 i 2 os. lm. zawierających cząstkę byśmy lub byście.

Spółgłoski

1. Spółgłoski miękkie powstają, gdy środkowa część języka zbliża zbliża się do podniebienia twardego.

2. Miękkość spółgłoski zaznacza się poprzez umieszczenie kreski nad literą lub za pomocą i

Głoski

1. Dżwięczne

a) spółgłoski: b, d, g, w, z, ż (rz), ź, dz, dż, dź, r, l, ł, m, n, j

b) wszystkie samogłoski

2. Bezdźwięczne

a) spółgłoski: p, t, k, f, s, sz, ś, c, cz, ć, h (ch)

NIEODMIENNE CZĘŚCI MOWY

1. Przysłówek :

a) Odpowiada na pytania jak?, gdzie?, kiedy?

b) Najczęściej określa okoliczności i sposób wykonanej czynności.

c) Łączy się z czasownikiem.

d) Pochodzi od przymiotnika, stopniuje się.

2. Przyimek :

a) Jest niesamodzielną częścią mowy, często wskazuje na jakieś miejsca lub informacje.

b) Łączy się z rzeczownikiem.

3. Spójnik :

a) Jest niesamodzielną częścią mowy, która łączy ze sobą wyrazy lub zdania.

5. Wykrzyknik :

a) Wyraża emocje ( och! , ach! ) lub wyrazy dźwiękonaśladowcze (bum! )

4. Partykuła :

a) Jest niesamodzielną częścią mowy.

b) Może mieć charakter rozkazu, pytania, wzmocnienia.

Opracowane na podstawie podręcznika ,, Teraz Polski! ‘’oraz blogu ,, Językowe Dylematy ’’ http://www.jezykowedylematy.pl/2011/02/nieodmienne-czesci-mowy/, 

Rzeczownik

Odmiana rzeczownika przez przypadki

Poćwicz tutaj

Mianownik kto? co? jest
Dopełniacz kogo? czego? nie ma
Celownik komu? czemu? się przyglądam
Biernik kogo? co? widzę
Narzędnik z kim? z czym? idę
Miejscownik o kim? o czym? mówię
Wołacz o!

Rzeczownik odmienia się przez przypadki i liczby.
Ma 3 rodzaje: męski, żeński i nijaki, ale się przez nie nie odmienia

Wszystko o rzeczowniku

1.Odmiana rzeczownika

Rzeczownik odmienia się przez przypadki i liczby.   

UWAGA!!!  Rzeczownik ma rodzaje, ale się przez nie nie odmienia! 

                            

Odmiana przez przypadki.     Odmieniany rzeczownik : lalka

mianownik kto?co?(jest) lalka

dopełniacz kogo?czego?(nie ma) lalki

celownik komu?czemu?(się przyglądam) lalce

biernik kogo?co?(widzę)

narzędnik (z) kim?czym?(idę) z lalką

miejscownik (o,na,w...)kim?czym?(myślę) o lalce

wołacz - brak pytań - lalko

2.Rzeczownik w związku z przymiotnikiem

Gdy rzeczownik jest w związku z rzeczownikiem, to przymiotnik najczęściej jest pierwszy.

 UWAGA!!!  Przymiotnik zawsze określa rzeczownik.

Przykłady :

duży dom

małe okno

niewielki chłopiec

szubki zając

wolny żółw

3.Określanie form związków rzeczownika z przymiotnikiem w zdaniu.

Gdy chcemy określić formę związku rzeczownika z przymiotnikiem, to najpierw określamy rzeczownik, a później przymiotnik.

 UWAGA!!!

Gdy rzeczownik jest w liczbie pojedynczej, to przymiotnik określamy tak samo jak rzeczownik.                                                                        

Jeśli rzeczownik jest w liczbie mnogiej, to przypadek w przymiotniku jest taki sam, ale rodzaj jest inny, ponieważ rzeczownik ma 3 rodzaje, ale się przez nie nie odmienia, a przymiotnik odmienia się przez 5 rodzajów.

Przykłady :

M.lp.rodz.m.   M.lp.rodz.m.

zimny               lód

M.lm.rodz.niem. M.lm.rodz.ż                                          

ciepłe              rękawiczki 

4.Zebranie informacji

1.Rzeczownik odmienia się przez przypadki i liczby, ma rodzaje, ale się przez nie nie odmienia.

2.Rzeczownik występuje w związku z przymiotnikiem, przymiotnik jest jego określeniem.

3.Gdy określamy formę związku przymiotnika z rzeczownikiem, to najpierw określamy formę rzeczownika.

4.Kiedy określamy formę związku przymiotnika z rzeczownikiem, to gdy jest określona liczba pojedyncza to i przypadek i rodzaj i liczba są takie same i w przymiotniku i w rzeczowniku, ale gdy jest liczba mnoga, to przypadek jest taki sam, ale rodzaj jest inny.

Wszystko o przymiotniku (tzn. na razie to, co poznaliśmy)

1.Odmiana przymiotnika

Przymiotnik tak jak rzeczownik odmienia się przez przypadki przez liczby ale i przez rodzaje.

Przymiotnik także się stopniuje.

odmieniany przymiotnik : kolorowy

mianownik kto?co?(jest) kolorowy

dopełniacz kogo?czego?(nie ma) kolorowego

celownik komu?czemu?(się przyglądam) kolorowemu

biernik kogo?co?(widzę) kolorowy

narzędnik (z)kim?czym?(idę) z kolorowym

miejscownik (o,w,na)kim?czym?(myślę) o kolorowym

wołacz - brak pytań - kolorowy

  WSKAZÓWKA

 Jeśli odmieniasz przymiotnik przez przypadki, to dodaj sobie w myślach jakiś rzeczownik np. czerwony miś, będzie ci łatwiej.   

Rodzaj rzeczownika i przymiotnika

Rzeczownik nie odmienia się przez rodzaje. Każdy rzeczownik ma jeden, określony rodzaj - męski, żeński lub nijaki.

Rodzaj rzeczownika można rozpoznać, gdy ten rzeczownik jest w mianowniku liczby pojedynczej, np.:
(ten) król
(ten) płaszcz       (on) <---- rodzaj męski
(ten) zamek
(ten) pojedynek
(ten) smok

(ta) królowa
(ta) suknia
(ta) korona          (ona) <---- rodzaj żeński
(ta) róża
(ta) zabawa

(to) dziecko
(to) spojrzenie
(to) zadanie         (ono) <---- rodzaj nijaki
(to) krzesło
(to) wrzeciono

Aby określić rodzaj rzeczownika, który występuje w liczbie mnogiej, trzeba najpierw utworzyć mianownik liczby pojedynczej, np.:

liczba mnoga                          mianownik liczby pojedynczej
(ci) królowie                           (ten) król           <---- rodzaj męski
(te) królowe                            (ta) królowa      <---- rodzaj żeński
(te) dzieci                                (to) dziecko      <---- rodzaj nijaki
(te) róże                                   (ta) róża           <---- rodzaj żeński
(te) zamki                                (ten) zamek      <---- rodzaj męski

Przymiotnik odmienia się przez rodzaje. Ma trzy rodzaje w liczbie pojedynczej - męski, żeński           i nijaki, oraz dwa rodzaje w liczbie mnogiej - męskoosobowy i niemęskoosobowy.

liczba pojedyncza                                                   liczba mnoga                      
 rodzaj męski  rodzaj żeński  rodzaj nijaki       rodzaj                 rodzaj
         |                       |                       |                męskoosobowy  niemęskoosobowy
         |                       |                       |                            |                            |
        V                     V                       V                          V                          V
    dobry               dobra               dobre                    dobrzy                 dobre
    król                  królowa           dziecko                królowie           smoki królowe dzieci
    smok                zabawa            spojrzenie                                      zabawy spojrzenia

Rzeczownik jest odmienną częścią mowy - odmienia się przez liczby, np.: jeden dom.
Forma rzeczownika zależy od tego, z jakim innym wyrazem ten rzeczownik łączy się w zdaniu.
Rzeczownik odmienia się też przez przypadki. To znaczy, że w zależności od tego, z jakim innym wyrazem łączy się w zdaniu, przybiera odpowiednie końcówki.

Przodkowie mojego ojca walczyli o niepodległość naszej ojczyzny.
      ^                            ^                               ^                            ^
       |                             |                                |                             |
      M                          D                              B                            D
     l. mn.                    l.poj                         l.poj.                       l.poj

Związki wyrazowe w zdaniu pojedynczym

Związek zgody

Najczęściej jest to podmiot z orzeczeniem lub rzeczownik z przymiotnikiem, czyli wyrazy, które muszą dopasować swoją  formę, np.:

Kasia (jaka?) mała - lp., r.ż, M. - zgadzają się formą pod względem liczby, przypadka i rodzaju

Kasia (co zrobiła?) poszła ( podmiot+orzeczenie) - zgadzają się co do liczby i rodzaju

Związek rządu

Jeden z wyrazów "narzuca" swoją formę drugiemu, np.:

sweter (kogo?)  ojca – wyraz nadrzędny sweter narzuca dopełniacz podrzędnemu wyrazowi ojca

Związek przynależności

Najczęściej tworzy go czasownik z przysłówkiem. Jeden z wyrazów jest nieodmienny, więc niejako przynależy do drugiego

wstał (kiedy?) rano - wyraz rano to przysłówek, czyli nieodmienna część mowy